E. Segi Empat Tali Busur
Segi Empat Tali Busur adalah segi empat yang keempat titik sudutnya terletak pada satu lingkaran dan keempat sisinya merupakan tali busur.
Perhatikan ilustrasi berikut
Belajar matematika sejak dini
E. Segi Empat Tali Busur
Segi Empat Tali Busur adalah segi empat yang keempat titik sudutnya terletak pada satu lingkaran dan keempat sisinya merupakan tali busur.
Perhatikan ilustrasi berikut
D. Sudut Pusat dan Sudut Keliling
Perhatikan gambar berikut
$\begin{aligned}&\textrm{Sudut pusat}=2\times \textrm{sudut keliling}\\ &\angle BOC=2\times\angle BAC\\\\ &\textbf{Sebagai pengingat}:\\ &\bullet \quad \textrm{Semua sudut keliling yang menghadap busur} \\ &\qquad\textrm{sama, maka besar sudutnya sama besar}\\ &\bullet \quad\textrm{Sudut keliling besarnya akan}\:\:\:90^{\displaystyle 0}\:\:\: \textrm{jika}\\ &\qquad\textrm{menghadap diameter} \end{aligned}$.$\begin{aligned}21.\quad&\textrm{Perhatikan gambar berikut}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}\quad\qquad&\textrm{Luas daerah yang diarsir adalah}=\: .... \\ &\text{a}.\quad 154\:\:\textrm{cm}^{\displaystyle 2}\\ &\text{b}.\quad 77\:\:\textrm{cm}^{\displaystyle 2}\\ &\text{c}.\quad 44\:\:\textrm{cm}^{\displaystyle 2}\\ &\text{d}.\quad 38,5\:\:\textrm{cm}^{\displaystyle 2}\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{d}\\ &\begin{aligned}L_{\displaystyle \text{arsiran}}&=\displaystyle \frac{1}{2}\:\textrm{luas lingkaran}_{\text{besar}}-\textrm{lingkaran}_{\text{kecil}}\\ &=\displaystyle \frac{1}{2}(\displaystyle \frac{1}{4}\pi d^{\displaystyle 2}_{\textrm{besar}})-(\displaystyle \frac{1}{4}\pi d^{\displaystyle 2}_{\textrm{kecil}})\\ &=\displaystyle \frac{1}{2}.\displaystyle \frac{22}{4.7}.14^{\displaystyle 2}-\displaystyle \frac{1}{4}.\displaystyle \frac{22}{7}.7^{\displaystyle 2}\\ &=\displaystyle \frac{22}{28}.(7.14-49)\\&=\displaystyle \frac{22}{28}.49\\ &=38,5\:\: \textrm{cm}^{\displaystyle 2}\end{aligned}\end{aligned}$.$ \begin{aligned}16.\quad&\textrm{Diberikan pernyataan-pernyataan berikut}\\ &(i)\quad \pi(2r)\qquad\qquad\qquad (iii)\quad \displaystyle \frac{1}{2}\pi d\\ &(ii)\quad \pi.r^{\displaystyle 2}\qquad\qquad\qquad (iv)\quad \displaystyle \frac{1}{4}\pi d^{\displaystyle 2}\\&\textrm{jika r jari-jari lingkaran dan d adalah diameternya}\\&\textrm{Pernyataan di atas yang merupakan formula luas }\\ &\textrm{lingkaran adalah}\:....\\ &\text{a}.\quad (i)\quad \textrm{dan}\quad (ii)\\ &\text{b}.\quad (i)\quad \textrm{dan}\quad (iv)\\ &\text{c}.\quad (ii)\quad \textrm{dan}\quad (iii)\\ &\text{d}.\quad (ii)\quad \textrm{dan}\quad (iv)\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{d}\\ &\textrm{Cukup jelas}\end{aligned}$.
$ \begin{aligned}17.\quad&\textrm{Luas lingkaran yang berjari-jari}\quad 7\:\: \textrm{cm adalah}=\:....\\ &\text{a}.\quad 44\quad \textrm{cm}^{\displaystyle 2}\\ &\text{b}.\quad 88\quad \textrm{cm}^{\displaystyle 2}\\ &\text{c}.\quad 154\quad \textrm{cm}^{\displaystyle 2}\\ &\text{d}.\quad 308\quad \textrm{cm}^{\displaystyle 2}\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{c}\\ &L=\pi r^{\displaystyle 2}=\displaystyle \frac{22}{7}.7^{\displaystyle 2}=154\:\: \textrm{cm}^{\displaystyle 2}\end{aligned}$.
$ \begin{aligned}18.\quad&\textrm{Luas lingkaran yang bediameter}\quad 20\:\: \textrm{cm adalah}=\:....\\ &\text{a}.\quad 12,56\quad \textrm{cm}^{\displaystyle 2}\\ &\text{b}.\quad 314\quad \textrm{cm}^{\displaystyle 2}\\ &\text{c}.\quad 62,8\quad \textrm{cm}^{\displaystyle 2}\\ &\text{d}.\quad 31,4\quad \textrm{cm}^{\displaystyle 2}\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{b}\\ &L=\displaystyle \frac{1}{4}\pi d^{\displaystyle 2}=\displaystyle \frac{1}{4}.(3,14).20^{\displaystyle 2}=314\:\: \textrm{cm}^{\displaystyle 2}\end{aligned}$.
$ \begin{aligned}19.\quad&\textrm{Jari-jari lingkaran dengan luasnya}\quad 36\pi\:\: cm^{\displaystyle 2}\:\textrm{adalah}=\:....\\ &\text{a}.\quad 6\quad \textrm{cm}\\ &\text{b}.\quad 9\quad \textrm{cm}\\ &\text{c}.\quad 12\quad \textrm{cm}\\ &\text{d}.\quad 6\pi\quad \textrm{cm}\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{a}\\ &L=\pi r^{\displaystyle 2}\Leftrightarrow 36\pi=\pi r^{\displaystyle 2}\Leftrightarrow r=\sqrt{36}=6\:\: \textrm{cm}\end{aligned}$.
$ \begin{aligned}20.\quad&\textrm{Dua lingkaran dengan jari-jari masing-masing}\\ &8\:\:\textrm{cm dan 10 cm. Perbandingan luas untuk}\\ &\textrm{kedua lingkaran tersebut adalah}=\:....\\ &\text{a}.\quad 4:5\\ &\text{b}.\quad 8:25\\ &\text{c}.\quad 16:25\\ &\text{d}.\quad 16:125\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{c}\\ &\displaystyle \frac{L_{\displaystyle 8}}{L_{\displaystyle 10}}=\displaystyle \frac{\pi.8^{\displaystyle 2}}{\pi.10^{\displaystyle 2}}=\frac{16}{25}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}11.\quad&\textrm{Sebuah lintasan lari berbentuk lingkaran yang}\\ &\textrm{berdiameter 56 meter. Banyak putaran yang harus}\\ &\textrm{dilakukan pelari jika ia ingin menempuh jarak}\\ &\textrm{902 meter adalah}\:....\\ &\text{a}.\quad 5\displaystyle \frac{3}{4}\quad \textrm{putaran}\\ &\text{b}.\quad 5\displaystyle \frac{1}{2}\quad \textrm{putaran}\\ &\text{c}.\quad 5\displaystyle \frac{1}{4}\quad \textrm{putaran}\\ &\text{d}.\quad 5\displaystyle \frac{1}{8}\quad \textrm{putaran}\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{d}\\ &\textrm{Diketahui bahwa lingkaran dengan}\:\: K=\pi d\:\: \textrm{meter} \\ &\textrm{maka, K}=\displaystyle \frac{22}{7}.56\:\: \textrm{meter}=176\:\: \textrm{meter}\\ &\textrm{Sehingga banyak putaran yang perlu dilakukan adalah}\\ &=\displaystyle \frac{902}{176}=5\displaystyle \frac{1}{8}\:\: \textrm{putaran}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}12.\quad&\textrm{Perhatikan gambar berikut}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}\qquad&\textrm{Berdasarkan gambar di atas, keliling daerah arsiran}=\:....\\ &\text{a}.\quad 44\:\:\textrm{cm}\\ &\text{b}.\quad 66\:\:\textrm{cm}\\ &\text{c}.\quad 88\:\:\textrm{cm}\\ &\text{d}.\quad 132\:\:\textrm{cm}\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{c}\\ &\begin{aligned}K&=\displaystyle \frac{1}{2}\textrm{lingkaran besar}+\textrm{1 lingkaran kecil penuh}\\ &=\displaystyle \frac{1}{2}\pi d_{\textrm{besar}}+\pi d_{\textrm{kecil}}\\ &=\displaystyle \frac{1}{2}\frac{22}{7}.28+\displaystyle \frac{22}{7}.14\\ &=44+44\\ &=88\:\: \textrm{cm}\end{aligned}\end{aligned}$.$\begin{aligned}6.\quad&\textrm{Keliling lingkaran yang berdiameter}\:\: d\:\: \textrm{adalah}\:....\\ &\text{a}.\quad 2\pi d\quad \textrm{satuan panjang}\\ &\text{b}.\quad \pi d\quad \textrm{satuan panjang}\\ &\text{c}.\quad \displaystyle \frac{1}{2}\pi d\quad \textrm{satuan panjang}\\ &\text{d}.\quad \displaystyle \frac{1}{4}\pi d\quad \textrm{satuan panjang}\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{b}\\ &\textrm{Cukup jelas}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}7.\quad&\textrm{Keliling lingkaran yang berdiameter}\:\: 10,5\:\: \textrm{cm}=\:....\\ &\text{a}.\quad 66\quad \textrm{cm}\\ &\text{b}.\quad 44\quad \textrm{cm}\\ &\text{c}.\quad 33\quad \textrm{cm}\\ &\text{d}.\quad 22\quad \textrm{cm}\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{c}\\ &\textrm{Diketahui bahwa lingkaran dengan}\:\: d=10,5\:\: \textrm{cm} \\ &\textrm{maka, K}=\pi d=\displaystyle \frac{22}{7}(10,5\quad \textrm{cm})=\displaystyle \frac{22}{7}.\frac{21}{2}=33\:\: \textrm{cm}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}8.\quad&\textrm{Keliling lingkaran yang berjari-jari}\:\: 14\:\: \textrm{cm}=\:....\\ &\text{a}.\quad 88\quad \textrm{cm}\\ &\text{b}.\quad 132\quad \textrm{cm}\\ &\text{c}.\quad 154\quad \textrm{cm}\\ &\text{d}.\quad 308\quad \textrm{cm}\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{c}\\ &\textrm{Diketahui bahwa lingkaran dengan}\:\: r=14\:\: \textrm{cm} \\ &\textrm{maka, K}=2\pi r=2.\displaystyle \frac{22}{7}(14\quad \textrm{cm})=88\:\: \textrm{cm}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}9.\quad&\textrm{Jari-jari lingkaran yang mempunyai keliling}\\ &132\:\: \textrm{cm adalah}\:....\\ &\text{a}.\quad 7\quad \textrm{cm}\\ &\text{b}.\quad 10,5\quad \textrm{cm}\\ &\text{c}.\quad 14\quad \textrm{cm}\\ &\text{d}.\quad 21\quad \textrm{cm}\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{d}\\ &\textrm{Diketahui bahwa lingkaran dengan}\:\: K=132\:\: \textrm{cm} \\ &\textrm{maka, r}=\displaystyle \frac{K}{2\pi}=\displaystyle \frac{132}{2.\displaystyle \frac{22}{7}}=21\:\: \textrm{cm}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}10.\quad&\textrm{Diameter lingkaran yang mempunyai keliling}\\ &154\:\: \textrm{cm adalah}\:....\\ &\text{a}.\quad 14\quad \textrm{cm}\\ &\text{b}.\quad 21\quad \textrm{cm}\\ &\text{c}.\quad 24,5\quad \textrm{cm}\\ &\text{d}.\quad 49\quad \textrm{cm}\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{d}\\ &\textrm{Diketahui bahwa lingkaran dengan}\:\: K=154\:\: \textrm{cm} \\ &\textrm{maka, d}=\displaystyle \frac{K}{\pi}=\displaystyle \frac{154}{\displaystyle \frac{22}{7}}=49\:\: \textrm{cm}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}1.\quad&\textrm{Perhatikan gambar berikut}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}\qquad&\textrm{Daerah yang diarsir pada gambar di atas adalah}\:....\\ &\text{a}.\quad \textrm{juring}\\ &\text{b}.\quad \textrm{tembereng}\\ &\text{c}.\quad \textrm{apotema}\\ &\text{d}.\quad \textrm{tali busur}\\\\ &\textrm{Jawab}:\quad \textbf{b}\\ &\textrm{Cukup jelas}\end{aligned}$.C. Keliling Lingkaran
Perhatikan kembali gambar lingkaran berikut
Keliling lingkaran dapat dirumuskan sebagai berikut:
$\begin{aligned}&\bullet \: K=\pi d=2\pi r\\ &\textrm{Keterangan}:\\ &\qquad K:\textrm{keliling lingkarang}\\ &\qquad d:\textrm{diameter lingkarang}\\ &\qquad r:\textrm{jar-jari lingkarang}\\ &\qquad \pi:\textrm{pi}=\displaystyle \frac{22}{7}=3,14\\ \end{aligned}$.
D. Panjang Busur Lingkaran
$\begin{aligned}&\bullet \:\displaystyle \frac{\textrm{Besar sudut pusat}}{\textrm{Besar sudut satu putaran}}=\frac{\textrm{Panjang busur}}{\textrm{Keliling lingkaran}}\\ &\bullet \:\textrm{Panjang busur}=\displaystyle \frac{\textrm{Besar sudut pusat}}{360^{\displaystyle 0}}\times 2\pi r\end{aligned}$.
E. Luas Lingkaran
$\begin{aligned}&\bullet \:L=\pi r^{\displaystyle 2}=\displaystyle \frac{1}{4}\pi d^{\displaystyle 2}\\ &\textrm{Keterangan}:\\ &\qquad L:\textrm{luas lingkarang}\\ &\qquad d:\textrm{diameter lingkarang}\\ &\qquad r:\textrm{jar-jari lingkarang}\\ &\qquad \pi:\textrm{pi}=\displaystyle \frac{22}{7}=3,14\\\end{aligned}$.
F. Luas Juring Lingkaran
$\begin{aligned}&\bullet \:\displaystyle \frac{\textrm{Besar sudut pusat}}{\textrm{Besar sudut satu putaran}}=\frac{\textrm{Luas juring}}{\textrm{Luas lingkaran}}\\ &\bullet \:\textrm{Luas juring}=\displaystyle \frac{\textrm{Besar sudut pusat}}{360^{\displaystyle 0}}\times \pi r^{\displaystyle 2}\end{aligned}$.
$\LARGE\fbox{CONTOH SOAL}$.
$\begin{aligned}1.\quad&\textrm{Perhatikan gambar berikut}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}\qquad&\textrm{Tentukan panjang busur}\:\: \widehat{PQ}\\\\ &\textrm{Jawab}:\\ &\textrm{Panjang busur}\:\: \widehat{PQ}\\ &=\displaystyle \frac{\angle POQ}{360^{\displaystyle 0}}\text{Keliling lingkaran}_{r=OP}\\ &=\displaystyle \frac{144^{\displaystyle 0}}{360^{0}}.2\pi.r\\&=\displaystyle \frac{144^{\displaystyle 0}}{360^{0}}.2\pi.OP\\ &=\displaystyle \frac{2}{5}.2.\displaystyle \frac{22}{7}.7\\ &=\displaystyle \frac{2}{5}.44\\ &=\frac{88}{5}\\ &=17\displaystyle \frac{3}{5}\:\: cm\end{aligned}$.
$\begin{aligned}2.\quad&\textrm{Perhatikan gambar berikut}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}\qquad&\textrm{Tentukan luas daerah yang diarsir}\\ &\textrm{jika}\quad OR=2\: cm\quad \textrm{dan}\:\:\quad PR=1\: cm\\\\ &\textrm{Jawab}:\\ &\textrm{Luas daerah arsiran}\\ &=\textrm{Luas juring POQ}-\textrm{Luas juring ROS}\\ &=\displaystyle \frac{\angle POQ}{360^{\displaystyle 0}}\text{Luas lingkaran}_{r=OP}-\displaystyle \frac{\angle ROS}{360^{\displaystyle 0}}\text{Luas lingkaran}_{r=OR}\\ &=\displaystyle \frac{72^{\displaystyle 0}}{360^{0}}.\pi.OP^{\displaystyle 2}-\displaystyle \frac{72^{\displaystyle 0}}{360^{0}}.\pi.OR^{\displaystyle 2}\\ &=\displaystyle \frac{1}{5}\pi.3^{\displaystyle 2}-\frac{1}{5}.\pi.2^{\displaystyle 2}\\ &=\displaystyle \frac{1}{5}\pi.9-\frac{1}{5}\pi.4\\ &=\frac{1}{5}\pi.(9-4)\\ &=\frac{1}{5}\pi.5\\ &=\pi\:\: cm^{\displaystyle 2}\qquad \textrm{atau}\\ &=\displaystyle \frac{22}{7}\:\: cm^{\displaystyle 2}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}3.\quad&\textrm{Perhatikan gambar berikut}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}\qquad&\textrm{Tentukan luas daerah yang diarsir (tembereng)}\\\\ &\textrm{Jawab}:\\ &\textrm{Luas daerah arsiran}\\ &=\textrm{Luas juring POQ}-\textrm{Luas segitiga POQ}\\ &=\displaystyle \frac{\angle POQ}{360^{\displaystyle 0}}\text{Luas lingkaran}_{r=OP}-\displaystyle \frac{1}{2}.\textrm{alas}\times \textrm{tinggi}\\ &=\displaystyle \frac{90^{\displaystyle 0}}{360^{0}}.\pi.OP^{\displaystyle 2}-\displaystyle \frac{1}{2}.r^{\displaystyle 2}\\ &=\displaystyle \frac{1}{4}(3,14).10^{\displaystyle 2}-\frac{1}{2}.10^{\displaystyle 2}\\ &=\frac{(3,14-2)}{4}.100\\ &=1,14\times 25\\ &=28,5\\ &=\displaystyle \frac{22}{7}\:\: cm^{\displaystyle 2}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}4.\quad&\textrm{Perhatikan gambar berikut}\end{aligned}$.
$\begin{aligned}\qquad&\textrm{Tentukan luas daerah yang diarsir (4 tembereng)}\\\\ &\textrm{Jawab}:\\ &\textrm{Diketahui bahwa lingkaran dengan}\:\: d=21\: cm\\&\textrm{Luas daerah arsiran (4 tembereng)}\\ &Alternatif\:1\\&=\textrm{Luas lingkaran}-\textrm{Luas persegi ABCD}\\ &=\displaystyle \frac{1}{4}\pi.d^{\displaystyle 2}-\displaystyle \frac{1}{2}d^{\displaystyle 2}=\displaystyle \frac{1}{4}.\frac{22}{7}.21^{\displaystyle 2}-\displaystyle \frac{1}{2}21^{\displaystyle 2}\\&=\displaystyle \frac{1}{2}.11.63-\frac{1}{2}.441\\&=126\:\: cm^{\displaystyle 2}\\&Alternatif\:2\\&\textrm{diserahkan ke pembaca yang budiman}\end{aligned}$.DAFTAR PUSTAKA
,
A. Pendahuluan
Lingkaran adalah bangun datar yang dibatasi oleh sekumpulan titik-titik pada bidang yang semuanya meiliki jarak yang sama dari satu titik tetap. Titik tetap tersebut disebut pusat lingkaran, sedangkan jarak dari pusat ke setiap titik pada lingkaran disebut jari-jari.
B. Beberapa Unsur Penting Lingkaran
$\LARGE\fbox{CONTOH SOAL}$.
Perhatikan gambar berikut
$\begin{array}{l}\\ 16.&\textrm{Jika diketahui}\quad x_{0}\quad \textrm{dan}\quad y_{0}\quad \textrm{adalah selesaian}\\ &\textrm{dari sistem persamaan}\quad \begin{cases} 2x+3y & =60 \\ 3x+2y & =60 \end{cases}\\ &\textrm{dengan}\quad x_{0}=\displaystyle \frac{a}{\begin{vmatrix} 2 & 3 \\ 3 & 2 \end{vmatrix}}\quad \textrm{dan}\quad y_{0}=\displaystyle \frac{b}{\begin{vmatrix} 2 & 3 \\ 3 & 2 \end{vmatrix}}\:, \: \textrm{maka}\\ &\textrm{nilai}\quad a+b\quad\textrm{adalah}\:....\\&\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&-240\\ \textrm{b}.&-180\\ \textrm{c}.&-120\\ \textrm{d}.&-60\\ \textrm{e}.&0 \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{c}\\ &\textrm{Dengan aturan Cramer didapatkan}\\ &x_{0}=\displaystyle \frac{a}{\begin{vmatrix} 2 & 3 \\ 3 & 2 \end{vmatrix}}=\displaystyle \frac{\begin{vmatrix} 60 & 3 \\ 60 & 2 \end{vmatrix}}{\begin{vmatrix} 2 & 3 \\ 3 & 2 \end{vmatrix}}=\displaystyle \frac{120-180}{4-9}=\displaystyle \frac{-60}{-5}\\ &y_{0}=\displaystyle \frac{b}{\begin{vmatrix} 2 & 3 \\ 3 & 2 \end{vmatrix}}=\displaystyle \frac{\begin{vmatrix} 2 & 60 \\ 3 & 60 \end{vmatrix}}{\begin{vmatrix} 2 & 3 \\ 3 & 2 \end{vmatrix}}=\displaystyle \frac{120-180}{4-9}=\displaystyle \frac{-60}{-5}\\ &\textrm{Jadi, nilai}\quad a+b=(-60)+(-60)=-120 \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 17.&\textrm{Sebuah garis}\quad k\quad \textrm{dinayatkan dalam bentuk}\\ &\begin{vmatrix} 1 & x & y\\ a & 1 & 1\\ 1 & 2 & 3 \end{vmatrix}=0.\quad \textrm{Nilai}\quad a\quad \textrm{saat garis tersebut}\\ &\textrm{melalui titik}\quad (1,1)\quad \textrm{adalah}\:....\\&\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&5\\ \textrm{b}.&4\\ \textrm{c}.&3\\ \textrm{d}.&2\\ \textrm{e}.&1 \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{d}\\ &\textrm{Dengan substitusi langsung ke garis, maka}\\ &\begin{vmatrix} 1 & x & y\\ a & 1 & 1\\ 1 & 2 & 3 \end{vmatrix}=\begin{vmatrix} 1 & 1 & 1\\ a & 1 & 1\\ 1 & 2 & 3 \end{vmatrix}=3+1+2a-1-3a-1=0\\ &\Leftrightarrow 4+2a-3a-2=0\Leftrightarrow 2-a=0\Leftrightarrow a=2 \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 18.&\textrm{Jika garis yang dinyatakan dengan bentuk}\\ &\begin{vmatrix} x & y & 1\\ 2 & 1 & 1\\ 4 & 5 & 1 \end{vmatrix}=0\quad \textrm{sejajar dengan garis yang }\\ &\textrm{dinyatakan pula dalam bentuk}\quad \begin{vmatrix} x & y & 1\\ 4 & a & 1\\ 3 & 6 & 1 \end{vmatrix}=0\\ &\textrm{maka nilai}\quad a\quad \textrm{adalah}\:....\\&\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&2\\ \textrm{b}.&4\\ \textrm{c}.&5\\ \textrm{d}.&6\\ \textrm{e}.&8 \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{e}\\ &\textrm{Perhatikan bahwa untuk kedua garis tersebut adalah}\\ &\bullet \quad\begin{vmatrix} x & y & 1\\ 2 & 1 & 1\\ 4 & 5 & 1 \end{vmatrix}=0\Leftrightarrow x+4y+10-4-2y-5x=0\\ &\Leftrightarrow -4x+2y+6=0\Leftrightarrow y=2x-3,\quad \textrm{maka},\:m_{1}=2\\ &\bullet \quad \begin{vmatrix} x & y & 1\\ 4 & a & 1\\ 3 & 6 & 1 \end{vmatrix}=0\Leftrightarrow ax+3y+24-3a-6x-4y=0\\ &\Leftrightarrow (a-6)x-y+24-3a=0\Leftrightarrow y=(a-6)x+24-3a\\ &\textrm{maka}\: m_{2}=a-6\\ &\textrm{Syarat dua garis lurus sejajar adalah}:m_{1}=m_{2}\\ &\Leftrightarrow 2=a-6 \Leftrightarrow a=8 \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 19.&\textrm{Diketahui suatu sistem persamaan berupa}\\ &\begin{cases} x+y+2z & =4 \\ 2x-y-2z & =-1\\ 3x-2y-z&=3 \end{cases}\quad \textrm{memiliki selesaian}\\ &(x_{0},y_{0},z_{0}).\quad \textrm{Jika}\quad x_{0}=\displaystyle \frac{a}{\begin{vmatrix} 1 & 1 & 2\\ 2 & -1 & -2\\ 3 & -2 & -1 \end{vmatrix}}\\&\textrm{dan}\quad z_{0}=\displaystyle \frac{b}{\begin{vmatrix} 1 & 1 & 2\\ 2 & -1 & -2\\ 3 & -2 & -1 \end{vmatrix}}\\ &\textrm{maka nilai}\quad a+b\quad \textrm{adalah}\:....\\&\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&27\\ \textrm{b}.&25\\ \textrm{c}.&0\\ \textrm{d}.&-25\\ \textrm{e}.&-27 \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{e}\\ &\textrm{Dengan aturan Cramer kita akan mendapatkan}\\ &x_{0}=\displaystyle \frac{a}{\begin{vmatrix} 1 & 1 & 2\\ 2 & -1 & -2\\ 3 & -2 & -1 \end{vmatrix}}=\displaystyle \frac{\begin{vmatrix} 4 & 1 & 2\\ -1 & -1 & -2\\ 3 & -2 & -1 \end{vmatrix}}{\begin{vmatrix} 1 & 1 & 2\\ 2 & -1 & -2\\ 3 & -2 & -1 \end{vmatrix}}\\ &\quad=\displaystyle \frac{4+(-6)+4-(-6)-16-1}{1+(-6)+(-8)-(-6)-4-(-2)}\\ &\quad =\displaystyle \frac{-9}{-9}\\ &z_{0}=\displaystyle \frac{b}{\begin{vmatrix} 1 & 1 & 2\\ 2 & -1 & -2\\ 3 & -2 & -1 \end{vmatrix}}=\displaystyle \frac{\begin{vmatrix} 1 & 1 & 4\\ 2 & -1 & -1\\ 3 & -2 & 3 \end{vmatrix}}{\begin{vmatrix} 1 & 1 & 2\\ 2 & -1 & -2\\ 3 & -2 & -1 \end{vmatrix}}\\ &\quad=\displaystyle \frac{(-3)+(-3)+(-16)-(-12)-2-6}{1+(-6)+(-8)-(-6)-4-(-2)}\\ &\quad =\displaystyle \frac{-18}{-9}\\ &\textrm{maka nilai}\quad a+b=(-9)+(-18)=-27 \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 20.&\textrm{Diketahui matriks transformasi berikut}\\ &\begin{pmatrix}\displaystyle \frac{1}{2}\sqrt{2} & \displaystyle \frac{1}{2}\sqrt{2}\\-\displaystyle \frac{1}{2}\sqrt{2} & \displaystyle \frac{1}{2}\sqrt{2}\end{pmatrix}\\ &\textrm{Peta berupa}\quad (x',y')\quad \textrm{merupakan}\:...\textrm{terhadap}\\&\textrm{titik}\quad (x,y)\\&\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&\textrm{rotasi sejauh}\quad 30^{0}\\ \textrm{b}.&\textrm{rotasi sejauh}\quad 45^{0}\\ \textrm{c}.&\textrm{rotasi sejauh}\quad -45^{0}\\ \textrm{d}.&\textrm{rotasi sejauh}\quad 60^{0}\\ \textrm{e}.&\textrm{rotasi sejauh}\quad -60^{0} \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{c}\\ &\textrm{Ingat matriks rotasi dengan bentuk}\\ &\begin{pmatrix}\cos\alpha & -\sin\alpha\\\sin\alpha & \cos\alpha\end{pmatrix}\\ &\textrm{dengan memilih}\quad \alpha=-45^{0},\quad \textrm{maka akan sama}\\ &\textrm{dengan yang diketahui pada soal di atas} \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 11.&\textrm{SPL berikut memiliki selesaian}....\\ &\begin{cases} 4x+3y-11z & =-216 \\ 2x+5y+8z & =63\\ x+y+z & =0 \end{cases}\\ &\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&x=-6,\quad y=-9\quad \textrm{dan}\quad z=15\\ \textrm{b}.&x=-6,\quad y=9\quad \textrm{dan}\quad z=15\\ \textrm{c}.&x=6,\quad y=-9\quad \textrm{dan}\quad z=15\\ \textrm{d}.&x=-6,\quad y=-9\quad \textrm{dan}\quad z=-15\\ \textrm{e}.&x=-6,\quad y=9\quad \textrm{dan}\quad z=-15 \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{a}\\ &\textrm{Dengan metode eliminasi Gauss didapatkan}\\ &\left[ \begin{array}{ccc|c} 4&3&-11&-216\\ 2&5&8&63\\ 1&1&1&0 \end{array} \right]\quad\begin{matrix}\bullet R_{\displaystyle 2}\longleftarrow 2R_{\displaystyle 2}-R_{\displaystyle 1}\\ \bullet R_{\displaystyle 3}\longleftarrow 4R_{\displaystyle 3}-R_{\displaystyle 1}\end{matrix}\\ &=2(2,5,8|63)-(4,3,-11|-216)=(0,7,27|342)\:\:\textrm{dan}\\ &=4(1,1,1|0)-(4,3,-11|-216)=(0,1,15|216)\\ &\textrm{Sehingga diperoleh}\\ &\left[ \begin{array}{ccc|c} 4&3&-11&-216\\ 0&7&27&342\\ 0&1&15&216 \end{array} \right]\quad \bullet R_{\displaystyle 3}\longleftarrow 7R_{\displaystyle 3}-R_{\displaystyle 2}\\ &=7(0,1,15|216)-(0,7,27|342)=(0,0,78|1170)\\ &\textrm{sehingga}\quad z=\displaystyle \frac{1170}{78}=15,\quad \textrm{maka}\quad y=-9,\:\: x=-6 \end{array}$
$\begin{array}{l}\\ 12.&\textrm{Bayu membeli sebuah buku tulis dan dua buah pensil}\\ &\textrm{Rp}10.000,00.\:\: \textrm{Di toko yang sama, Giri membeli dua }\\ &\textrm{buku tulis dan tiga buah pensil seharga Rp17.500,00}\\ &\textrm{Bentuk perkalian matriks dari narasi di atas adalah}....\\ &\begin{array}{llllllll} \textrm{a}.&\begin{pmatrix} 2 & 1\\ 2 & 3 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\begin{pmatrix} 10.000\\ 17.500 \end{pmatrix}\\ \textrm{b}.&\begin{pmatrix} 1 & 2\\ 3 & 2 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\begin{pmatrix} 10.000\\ 17.500 \end{pmatrix}\\ \textrm{c}.&\begin{pmatrix} 1 & 2\\ 2 & 3 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\begin{pmatrix} 17.500\\ 10.000 \end{pmatrix}\\ \textrm{d}.&\begin{pmatrix} 1 & 2\\ 2 & 3 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\begin{pmatrix} 10.000\\ 17.500 \end{pmatrix}\\ \textrm{e}.&\begin{pmatrix} 2 & 1\\ 3 & 2 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\begin{pmatrix} 17.500\\ 10.000 \end{pmatrix} \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{d}\\ &x=\textrm{buku},\:\: y=\textrm{pensil}\\ & \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 13.&\textrm{Penyelesaian dari sistem persamaan berikut}\\ &\begin{cases} 4x+3y+9& =0 \\ -x+y & =4 \end{cases}\\ &\textrm{Model matriks yang menyatakan bentuk di atas}....\\ &\begin{array}{llllllll} \textrm{a}.&\begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\displaystyle \frac{1}{7}\begin{pmatrix} 1 & -3\\ 1 & 4 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} -9\\ -4 \end{pmatrix}\\ \textrm{b}.&\begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\displaystyle \frac{1}{7}\begin{pmatrix} 1 & 3\\ -1 & 4 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} -9\\ 4 \end{pmatrix}\\ \textrm{c}.&\begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=-\displaystyle \frac{1}{7}\begin{pmatrix} 1 & -3\\ 1 & 4 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} -9\\ 4 \end{pmatrix}\\ \textrm{d}.&\begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\displaystyle \frac{1}{7}\begin{pmatrix} 1 & -3\\ 1 & 4 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} -9\\ 4 \end{pmatrix}\\ \textrm{e}.&\begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\displaystyle \frac{1}{7}\begin{pmatrix} 1 & -3\\ 1 & 4 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} 9\\ 4 \end{pmatrix} \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{d}\\ &\begin{cases} 4x+3y & =-9 \\-x+y & =4 \end{cases}\Rightarrow \begin{pmatrix} 4 & 3\\ -1 & 1 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\begin{pmatrix} -9\\ 4 \end{pmatrix}\\ &\Leftrightarrow \begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\displaystyle \frac{1}{\begin{vmatrix}4 & 3\\ -1 & 1\end{vmatrix}}\begin{pmatrix} 1 & -3\\ 1 & 4 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} -9\\ 4 \end{pmatrix}\\ &\Leftrightarrow \begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\displaystyle \frac{1}{7}\begin{pmatrix} 1 & -3\\ 1 & 4 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} -9\\ 4 \end{pmatrix} \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 14.&\textrm{Diberikan SPL berikut}\\ &\begin{cases} 4x+3y & =12 \\ 3x+2y & =7 \end{cases}\\ &\textrm{Nilai}\quad x+y\quad \textrm{adalah}\:....\\&\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&-5\\ \textrm{b}.&5\\ \textrm{c}.&11\\ \textrm{d}.&-11\\ \textrm{e}.&10 \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{b}\\ &\textrm{Dengan metode eliminasi Gauss didapatkan}\\ &\left[ \begin{array}{cc|c} 4&3&12\\ 3&2&7 \end{array} \right]\quad\bullet R_{\displaystyle 1}\longleftarrow R_{\displaystyle 1}-R_{\displaystyle 2}\\ &=(4,3|12)-(3,2|7)=(1,1|5)\\ &\textrm{Sehingga diperoleh}\\ &\left[ \begin{array}{cc|c} 1&1&5\\ 3&2&7 \end{array} \right]\\ &\textrm{sehingga}\quad x+y=5 \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 15.&\textrm{Perpotongan dua garis yang tersaji sebagai}\\ &\textrm{persamaan matriks berikut}\\ &\begin{pmatrix} -1 & 3\\ 1 & 2 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} x\\ y \end{pmatrix}=\begin{pmatrix} 5\\ 5 \end{pmatrix}\\ & \textrm{adalah}\:....\\&\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&(2,-1)\\ \textrm{b}.&(1,-2)\\ \textrm{c}.&(-1,2)\\ \textrm{d}.&(-1,-2)\\ \textrm{e}.&(1,2) \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{e}\\ &\textrm{Dengan metode eliminasi Gauss didapatkan}\\ &\left[ \begin{array}{cc|c} -1&3&5\\ 1&2&5 \end{array} \right]\quad \begin{aligned}&\bullet R_{\displaystyle 2}\longleftarrow R_{\displaystyle 1}+R_{\displaystyle 2}\\ &\bullet R_{\displaystyle 1}\longleftarrow -R_{\displaystyle 1}\end{aligned}\\ &=(1,2|5)+(-1,3|5)=(0,5|10)\quad \textrm{dan}\\ &=(1,-3|-5)\\ &\textrm{Sehingga diperoleh}\\ &\left[ \begin{array}{cc|c} 1&-3&-5\\ 0&5&10 \end{array} \right]\quad \begin{aligned}&\bullet R_{\displaystyle 1}\longleftarrow \displaystyle \frac{3}{5}R_{\displaystyle 1}+R_{\displaystyle 2}\\ &\bullet R_{\displaystyle 2}\longleftarrow \displaystyle \frac{1}{5}R_{\displaystyle 1}\end{aligned}\\ &\textrm{Selanjutnya diperoleh}\\&\left[ \begin{array}{cc|c} 1&0&1\\ 0&1&2 \end{array} \right]\\ &\textrm{Jadi, koordinat titik potongnya}: (1,2) \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 6.&\textrm{SPL berikut memiliki selesaian}....\\ &\begin{cases} 2x-7y & =-19 \\ 3x-y & =0 \end{cases}\\ &\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&x=-3\quad \textrm{dan}\quad y=-1\\ \textrm{b}.&x=3\quad \textrm{dan}\quad y=1\\ \textrm{c}.&x=1\quad \textrm{dan}\quad y=3\\ \textrm{d}.&x=-3\quad \textrm{dan}\quad y=1\\ \textrm{e}.&x=1\quad \textrm{dan}\quad y=-3 \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{c}\\ &\textrm{Dengan metode eliminasi Gauss didapatkan}\\ &\left[ \begin{array}{cc|c} 2&-7&-19\\ 3&-1&0 \end{array} \right]\quad\bullet R_{\displaystyle 2}\longleftarrow 2R_{\displaystyle 2}-3R_{\displaystyle 1}\\ &=2(3,-1|0)-3(2,-7|-19)=(0,19|57)\\ &\textrm{Sehingga diperoleh}\\ &\left[ \begin{array}{cc|c} 2&-7&-19\\ 0&19&57 \end{array} \right]\\ &\textrm{sehingga}\quad y=\displaystyle \frac{57}{19}=3,\quad \textrm{maka}\quad x=1 \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 7.&\textrm{SPL berikut memiliki selesaian}....\\ &\begin{cases} 4x-3y & =14 \\ -x+2y & =-1 \end{cases}\\ &\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&x=2\quad \textrm{dan}\quad y=5\\ \textrm{b}.&x=5\quad \textrm{dan}\quad y=-2\\ \textrm{c}.&x=5\quad \textrm{dan}\quad y=2\\ \textrm{d}.&x=-5\quad \textrm{dan}\quad y=-2\\ \textrm{e}.&x=-2\quad \textrm{dan}\quad y=-5 \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{c}\\ &\textrm{Dengan metode eliminasi Gauss didapatkan}\\ &\left[ \begin{array}{cc|c} 4&-3&14\\ -1&2&-1 \end{array} \right]\quad\bullet R_{\displaystyle 2}\longleftarrow R_{\displaystyle 2}+\displaystyle \frac{1}{4}R_{\displaystyle 1}\\ &=(-1,2|-1)+\displaystyle \frac{1}{4}(4,-3|14)=(0,\displaystyle \frac{5}{4}|\displaystyle \frac{10}{4})\\ &\textrm{Sehingga diperoleh}\\ &\left[ \begin{array}{cc|c} 4&-3&14\\ 0&\displaystyle \frac{5}{4}&\displaystyle \frac{10}{4} \end{array} \right]\\ &\textrm{sehingga}\quad y=\displaystyle \frac{\displaystyle \frac{10}{4}}{\displaystyle \frac{5}{4}}=2,\quad \textrm{maka}\quad x=1 \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 8.&\textrm{SPL berikut memiliki selesaian}....\\ &\begin{cases} 8x+3y & =37 \\ 4x+y & =15 \end{cases}\\ &\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&x=2\quad \textrm{dan}\quad y=7\\ \textrm{b}.&x=2\quad \textrm{dan}\quad y=-7\\ \textrm{c}.&x=7\quad \textrm{dan}\quad y=-2\\ \textrm{d}.&x=7\quad \textrm{dan}\quad y=2\\ \textrm{e}.&x=-2\quad \textrm{dan}\quad y=-7 \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{a}\\ &\textrm{Dengan metode eliminasi Gauss didapatkan}\\ &\left[ \begin{array}{cc|c} 8&3&37\\ 4&1&15 \end{array} \right]\quad\bullet R_{\displaystyle 2}\longleftarrow R_{\displaystyle 2}-\displaystyle \frac{1}{2}R_{\displaystyle 1}\\ &=(4,1|15)-\displaystyle \frac{1}{2}(8,3|37)=(0,-\displaystyle \frac{1}{2}|-\displaystyle \frac{7}{2})\\ &\textrm{Sehingga diperoleh}\\ &\left[ \begin{array}{cc|c} 8&3&37\\ 0&-\displaystyle \frac{1}{2}&-\displaystyle \frac{7}{2} \end{array} \right]\\ &\textrm{sehingga}\quad y=\displaystyle \frac{-\displaystyle \frac{7}{2}}{-\displaystyle \frac{2}{2}}=7,\quad \textrm{maka}\quad x=2 \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 9.&\textrm{SPL berikut memiliki selesaian}....\\ &\begin{cases} 4x+2y+3z & =0 \\ 2x+3y+5z & =9\\ 3x+y+7z & =9 \end{cases}\\ &\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&x=-2,\quad y=1\quad \textrm{dan}\quad z=2\\ \textrm{b}.&x=2,\quad y=1\quad \textrm{dan}\quad z=2\\ \textrm{c}.&x=-2,\quad y=-1\quad \textrm{dan}\quad z=-2\\ \textrm{d}.&x=-2,\quad y=1\quad \textrm{dan}\quad z=-2\\ \textrm{e}.&x=-2,\quad y=-1\quad \textrm{dan}\quad z=2 \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{a}\\ &\textrm{Dengan metode eliminasi Gauss didapatkan}\\ &\left[ \begin{array}{ccc|c} 4&2&3&0\\ 2&3&5&9\\ 3&1&7&9 \end{array} \right]\quad\begin{matrix} \bullet R_{\displaystyle 2}\longleftarrow 2R_{\displaystyle 2}-R_{\displaystyle 1}\: .\\ \bullet R_{\displaystyle 3}\longleftarrow 4R_{\displaystyle 3}-3R_{\displaystyle 1} \end{matrix}\\ &=2(2,3,5|9)-(4,2,3|0)=(0,4,7|18)\quad \textrm{dan}\\ &=4(2,3,5|9)-3(4,2,3|0)=(0,-2,19|36)\\ &\textrm{Sehingga diperoleh}\\ &\left[ \begin{array}{ccc|c} 4&2&3&0\\ 0&4&7&18\\ 0&-2&19&36 \end{array} \right]\quad \bullet R_{\displaystyle 3}\longleftarrow 2R_{\displaystyle 3}+R_{\displaystyle 2}\\ &=2(0,-2,19|36)+(0,4,7|18)=(0,0,45|90)\\ &\textrm{sehingga}\quad z=\displaystyle \frac{90}{45}=2,\quad \textrm{maka}\quad y=1,\:\: x=-2 \end{array}$.
$\begin{array}{l}\\ 10.&\textrm{SPL berikut memiliki selesaian}....\\ &\begin{cases} 7x+2y+z & =-40 \\ 2x+7y+4z & =45\\ 5x-4y+6z & =8 \end{cases}\\ &\begin{array}{llllllll}\\ \textrm{a}.&x=-8,\quad y=-3\quad \textrm{dan}\quad z=10\\ \textrm{b}.&x=-8,\quad y=3\quad \textrm{dan}\quad z=10\\ \textrm{c}.&x=-8,\quad y=3\quad \textrm{dan}\quad z=-10\\ \textrm{d}.&x=8,\quad y=3\quad \textrm{dan}\quad z=10\\ \textrm{e}.&x=8,\quad y=-3\quad \textrm{dan}\quad z=10 \end{array}\\\\ &\textbf{Jawab}:\quad \textbf{b}\\ &\textrm{Dengan metode eliminasi Gauss didapatkan}\\ &\left[ \begin{array}{ccc|c} 7&2&1&-40\\ 2&7&4&45\\ 5&-4&6&8 \end{array} \right]\quad\begin{matrix}\bullet R_{\displaystyle 2}\longleftarrow 7R_{\displaystyle 2}-2R_{\displaystyle 1}\\ \bullet R_{\displaystyle 3}\longleftarrow 7R_{\displaystyle 3}-5R_{\displaystyle 1}\end{matrix}\\ &=7(2,7,4|45)-2(7,2,1|-40)=(0,45,26|395)\:\:\textrm{dan}\\ &=7(5,-4,6|8)-5(7,2,1|-40)=(0,-38,37|256)\\ &\textrm{Sehingga diperoleh}\\ &\left[ \begin{array}{ccc|c} 7&2&1&-40\\ 0&45&26&395\\ 0&-38&37&256 \end{array} \right]\quad \bullet R_{\displaystyle 3}\longleftarrow \displaystyle \frac{1}{45}R_{\displaystyle 3}+\displaystyle \frac{1}{38}R_{\displaystyle 2}\\ &=\displaystyle \frac{1}{45}(0,-38,37|256)+\displaystyle \frac{1}{38}(0,45,26|395)=(0,0,\displaystyle \frac{2653}{1710}|\displaystyle \frac{26530}{1710})\\ &\textrm{sehingga}\quad z=\displaystyle \frac{\displaystyle \frac{226530}{1710}}{\displaystyle \frac{2653}{1710}}=10,\quad \textrm{maka}\quad y=3,\:\: x=-8 \end{array}$.